PROGRAMMA 2026

• donderdag 5 november: Eddy Dupae: Hasbania en zijn agrarische geschiedenis volgens de landschapsbiografie van Haspengouw: drieslagstelsel en heerdgang, weteren en ‘tailozen’.

• Haspengouw was met de Bandkeramiekers de eerste landbouwstreek van België, o.m. gericht op graanteelt. De Romeinen hebben met hun netwerk van villa’s die graanteelt in Haspengouw geïntensiveerd. In de vroege Middeleeuwen werd, met het oog op een verdere intensivering van de graanteelt, een grootschalige landinrichting doorgevoerd die leidde tot het drieslagstelsel in combinatie met de heerdgang. Zo ontstond het typisch open field landschap van de streek. Die heerdgang, t.t.z. landschapsbegrazing met schapen, heeft een blijvend effect gehad, niet alleen op de landbouw, maar ook op de typisch Haspengouwse natuur, op de structuur van de dorpen én op de Haspengouwse toponiemen. De detailbeschrijving van die heerdgang vormt het centrale verhaal van de avond, maar we stippen ook even het onderwerp van het weteren, t.t.z. het bevloeien van graslanden aan, alsook het unieke fenomeen van de ‘tailozen’ in Tongeren.

• donderdag 3 december: 175 jaar KLGOG.

• Alain Collette: 175 jaar KLGOG en haar betrokkenheid bij monumentenzorg.

• Alain Vanderhoeven: Ondergronds verleden: Gallo-Romeinse kelders in Tongeren.

• Thomas Janssen: Ondergronds verleden: Middeleeuwse kelders in Tongeren.

• Milan De Angelis: Monumentenzorg in Tongeren.

• donderdag 4 februari 2027: Wim Peumans: Het verhaal van een rivier: de Maas.

• De eerste literaire biografie van de Maas brengt het wonderlijk rijke verhaal van een rivier met vele levens: van bron tot monding, door Frankrijk, België en Nederland.
  De bijna 1.000 kilometer lange Maas is een bron van leven, met karakteristieke fauna en flora. Een landschapsbeeldbouwer, archeologische site, vereringsplaats, historisch kruispunt, politieke grens, economische slagader, militair-strategische as en muze voor kunstenaars. Millennialang zochten volkeren haar op en leerden ze om te gaan met de grillige Maasvloeden. Vandaag zijn miljoenen mensen afhankelijk van deze bijzondere waterloop voor hun drinkwater. De meeste daarvan wonen niet eens in het Maasstroomgebied, maar in plekken zoals Antwerpen, Gent, Brugge, Brussel, Den Haag en Rotterdam. Drie jaar lang dook Wim Peumans in een van de bekendste rivieren van de Lage Landen - meestal figuurlijk, soms eens letterlijk. Tijdens zijn uitvoerig veldwerk en literatuuronderzoek ontmoette hij de meest uiteenlopende mensen: van afvalactivisten en kunstenaars tot broodvissers, onderwaterarcheologen en zelfs druïden. Elk hoofdstuk van het boek belicht een ander facet van de rivier, terwijl Wim van bron tot monding reist. Het nodigt de luisteraar uit om meer te lezen over deze thema's, zoals bijvoorbeeld, geologie, kunst, literatuur, planten, vissen, zoogdieren, insecten, geschiedenis, vervuiling, religie en de klimaatcrisis. Een genuanceerde mix van nature writing, geschiedenis en wetenschap dompelt de luisteraar onder in de natuurlijke en culturele leefwerelden van de rivier. De lezing is een meeslepende mozaïekvertelling over hoe plant, dier, mens en rivier innig met elkaar verweven zijn.

• donderdag 4 maart: Luc Ponet: In organis et in discantu. Een artistieke reconstructie van de organistenpraktijk in Tongeren aan de hand van het Tongers orgelhandschrift (1626).

• Organist en onderzoeker Luc Ponet maakte een uitgebreide studie over het Tongers Orgelhandschrift (1626), een intrigerend manuscript dat in 2003 toevallig werd ontdekt op het kasteel van ’s Herenelderen, in de omgeving van Tongeren (B). In 2025 werd deze studie gepresenteerd voor het behalen van de graad van doctor in de kunsten (PhD). Het in Tongeren teruggevonden manuscript is een uniek historisch document, cultureel erfgoed, dat als een primaire bron fundamentele informatie prijsgeeft over een rijke muziekcultuur in Tongeren, in het graafschap Loon en in het prinsbisdom Luik. Diepgaand onderzoek naar de achtergrond en de betekenis van dit onbekend muziekhandschrift bracht interessante maar ondergewaardeerde, zelfs vergeten kennis over de muziekcultuur in de regio aan de oppervlakte. Bijna 400 jaar na het ontstaan blijkt deze unieke bron essentieel voor een beter begrip van de zeventiende-eeuwse orgelcultuur in Tongeren en in het prinsbisdom Luik. Het onderzoek naar de achtergrond van het teruggevonden handschrift onthult een nauwe relatie tussen orgelkunst in Tongeren, in een destijds toonaangevende culturele en economische regio op het snijvlak van Romaanse en Germaanse invloeden, en andere Europese regio’s. Het benadrukt de rol van de regio Maas-Rijn in de verspreiding van de Bourgondisch-Brabants-Luiks-Rijnlandse orgelbouwstijl en de uitvoeringspraktijk. Ponet reconstrueert op artistieke wijze de toenmalige organistenpraktijk: een authentieke én representatieve, internationaal georiënteerde maar grotendeels vergeten muzikale traditie.

• donderdag 1 april: Julien Daenen: De kaartenschat van Tongeren. "In de schaduw van de Zonnekoning".

• Deze lezing is een vervolg op deze van 2026, waar aandacht besteed werd aan de erfenis aan burgerlijke kaarten. Het onderzoek van de voorbije jaren heeft bovendien een grote erfenis aan oorlogs- of militaire kaarten opgeleverd, een bijzondere lezing waard. Centraal staan de kaarten uit de entourages van de Zonnekoning en Louis XV. We danken er de eerste gedetailleerde kaarten van de streek aan. Ze waren deels bedoeld om het prestige van de opdrachtgevers te onderstrepen, deels als studiemateriaal voor wie een militaire loopbaan nastreefde. Hun demonstratieve pracht is even boeiend als de vele historische details van de dorpen in Zuid-Limburg die erin vervat zitten. Een kleine troost voor het oorlogsgeweld waaraan we ze te danken hebben.
  

• donderdag 6 mei: Sam Cleymans: Ziekte en gezondheid in Romeins Tongeren.

• Vandaag maakt de moderne gezondheidszorg dat onze levensverwachting tot boven de 80 jaar is gestegen en de kindersterfte tot minder dan 1% is gedaald. In het verleden was men er veel slechter aan toe: de gemiddelde levensverwachting lag tussen de 20 en 30 jaar, de kindersterfte schommelde rond de 50% en infecties leidden vaak tot de dood. Toch werden ook in het verleden maatregelen genomen die de gezondheid bevorderden.
  Deze lezing focust op zulke maatregelen in Tongeren (Atuatuca Tungrorum) tijdens de midden-Romeinse tijd (69/70 tot 270 n.Chr.). We ontdekken welke infrastructuur voorhanden was om de stadsbevolking van drinkwater en voedsel te voorzien, om afval en uitwerpselen af te voeren, om de hygiëne te bevorderen en om vervuiling buiten de stad te houden. Zo komen we meer te weten over de gezondheidsrisico’s in die tijd.
  Verder stellen we ons de vraag waarom de inwoners van Romeins Tongeren wel of niet investeerden in bepaalde infrastructuur of maatregelen. We staan, met andere woorden, stil bij de keuzes die de mensen van toen maakten. In dat beslissingsproces waren culturele tradities en geloofssystemen minstens even belangrijk dan medische kennis.

• donderdag 3 juni: in voorbereiding.

SPRAAKWATER PROGRAMMA LEZINGEN 2026-2027

Je kan de lezingen zowel in het auditorium van het museum als online volgen.
• Als je een lezing in ons auditorium wilt volgen, is vooraf inschrijven aanbevolen. Je ontvangt na inschrijving en betaling een e-mail met je bevestiging.
• Als je een lezing online wilt  volgen, is vooraf inschrijven verplicht. Je ontvangt na inschrijving en betaling een e-mail met de link om deel te nemen.

Start lezingen: 19.30 u.
Deelname: € 5.

https://galloromeinsmuseum.be/zienendoen/spraakwater-lezingen-2026-2027/